جلسه اول :شیر مادر و مزایای آن

مقدمه

تغذیه انحصاری باشیر مادر در 6 ماه اول که به عنوان تغدیه فقط باشیر مادر و عدم دریافت هرنوع ماده هر نوع ماده غذایی دیگر حتی آب تعریف میشود، دارای بیشترین تاثیر بالقوه بر بر بقای کودک در هر مداخله پیشگیرانه است.

تغذیه انحصاری با شیر مادر به عنوان اولین رویکرد ایمن سازی کودکان است.حفاظت دربرابر عفونت ها تنفسی ،بیماری اسهال ،و سایر بیماری های بالقوه تهدید کننده زندگی را فراهم میکند و همچنین دارای اثر حفاضتی در برابر چاقی و بعضی از بیماری های غیر واگیر در مراحل بعدی زندگی است .

با اینحال اقدامات بسیاری باید انجام شود تا تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه اول زندگی به عنوان یک هنجار برای تغذیه شیرخواران شناخته شود

فهرست مطالب

ترکیبات شیر مادر

تغییرات ترکیب شیر مادر

مزایای ترکیبی شیر مادر

عوامل ایمنی موجود در شیر مادر

ارزش اقتصادی شیر مادر

آشنایی با ویژگی های منحصر به فرد شیر مادر

چرا شیر مادر بی نظیر است؟

•محصولــی مشــابه شــیر مــادر بــه دنیــا عرضــه کننــد، اگــر صنایــع غذایــی، زمانــی بتواننــد دقیقــا چنیـن پیشـرفتی قابـل مقایسـه بـا کشـف آنتیبیوتیک‌هـا خواهـد بـود، امـا علیرغـم کوشـشهای ً هرگـز نخواهـد شـد. بـا وجـود ایـن، اهمیـت فـراوان تاکنـون چنیـن توفیقـی حاصـل نشـده و احتمـاال و بینظیربــودن شــیر مــادر باعــث شــده کــه رقابــت کمپانیهــای ســازنده شیرخشــک بــر مبنــای شـباهت محصولشـان بـا شـیر مـادر باشـد.

ترکیبات اصلی شیر مادر

. آب

. کربوهیدرات(لاکتوز)

چربی

پروتئین

.ویتامین ها

مواد معدنی

.سلول های زنده

.عوامل زیست فعال

ترکیب شیر مادر بر حسب سن شیر خوار

ترکیـب شـیر مـادر بـر حسـب سـن شـیرخوار تغییـر میکنـد. مراحـل تغییـر در شـیر مـادر پیوسـته و شـامل کلسـتروم (۵ روز اول)وشـیر انتقالـی 7 تا 10 روز و شیر رسیده 15 روز تا 15 ماه اسـت کـه محتویـات نسـبی ترکیباتشـان برای نوزاد و تطابق فیزیکی او با زندگی خارج رحمی قابل توجه است.

1.شیر مادران با نوزادان نارس قبل از 37 هفته دارای پروتئین، اسید های چرب با زنجیره های بلند و متوسط و کوتاه ،سدیم،کلر،منیزیم و آهن بیشتر است .

2.مواد حفاظتی کلستروم شیر نوزادان نارس در مقایسه با کلستروم نوزادان رسیده ،دارای سلول های بیشتر،ایمنوگلوبولین lgA بیشتر؛ لیزوزیــم و الکتوفریــن بالاتــری اســت. ســلولهای موجــود در شــیر نــوزادان نــارس، توانایــی تولیـد اینترفـرون بیشـتری را دارنـد.

انواع شیر مادر

شیر مادر در سه مرحله تولید میشود:

1. کلستروم(آغوز)

از بدو تولد تا حدود روز 2تا5

غلیظ و زرد رنگ

سرشار از عوامل ایمنی و پروتین

حجم کم ولی بسیار مغذی

2.شیر انتقالی

.از حدود روز 5تا 14 پس از زایمان

.مرحله گذار از آغوز به شیر رسیده

. افزایش حجم شیر

. افزایش چربی و لاکتوز

. کاهش تدریجی پروتئین و عوامل ایمنی

شیر رسیده (mature Milk)

.از حدود هفته دوم پس از زایمان

.ترکیب پایدارتر

.تامین کننده تمام نیاز های تغذیه ایی نوزاد سالم تا 6 ماهگی

.شامل آب، پروتئین، چربی، کربوهیدرات، ویتامین‌ها، مواد معدنی و عوامل ایمنی

۱. تغییر با رشد نوزاد

•ترکیب شیر مادر مطابق با سن شیرخوار تغییر می‌کند.

•آغوز بعد شیر انتقالی و بعد شیر رسیده

۲. تغییر در طول هر وعده شیردهی

شیر پیشین (Foremilk)

•آب، پروتئین و لاکتوز بیشتر

•رقیق‌تر و آبی‌رنگ

شیر پسین (Hindmilk)

•چربی ۲ تا ۳ برابر بیشتر

•انرژی بیشتری دارد.

•برای افزایش وزن شیرخوار اهمیت دارد.

بنابراین باید اجازه داد شیرخوار هر پستان را کاملاً تخلیه کند.

۳. تغییر در ساعات مختلف شبانه‌روز

•بیشترین مقدار چربی: طی روز و اوایل غروب

•کمترین مقدار چربی: شب و اوایل صبح

4-تفاوت در نوزادان نارس و ترم

شیر مادران نوزاد نارس دارای:

•پروتئین بیشتر

•اسیدهای چرب بیشتر

•سدیم، کلر، منیزیم و آهن بیشتر

•IgA، لاکتوفرین و لیزوزیم بیشتر

•سلول‌های ایمنی بیشتر و توانایی تولید اینترفرون بالاتر

آغوز

•اولین شیر

•۲–۵ روز اول

•پروتئین ↑

•چربی و لاکتوز ↓

•غنی از عوامل ایمنی

آغوز

کلسـتروم از روز دوم تـا چهـارم در پسـتان وجـود دارد و مخلوطـی اسـت از ترشـحات قبلـی پسـتان در هفتــه 16 بــارداری مرحلــه لاکتوژنز 1 کــه از طریــق اندوکریــن تشــکیل میشــود. لاکتوژنــز II ترشـح فـراوان شـیر روز 2-4 اسـت کـه در اثـر تغییـرات هورمونـی زمـان زایمـان در پسـتان ترشـح میشـود و مـادر احسـاس میکنـد پسـتانش پـر شـده اسـت. لاکتوژنـز III حفـظ ترشـح شـیر اسـت. پرولاکتیــن ســبب ترشــح شــیر میشــود و اکسی توسین آن را خــارج میکنــد. مقــدار شــیر در ۲4 سـاعت اول تولـد 40 تـا 50 سی سـی اسـت، مقـدار پروتئیـن آن خیلـی بیشـتر از شـیر رسـیده ولـی چربـی و کربوهیـدرات آن خیلـی کمتـر و بتاکاروتـن آن هـم زیـاد اسـت. ایـن پیشسـاز ویتامیـن A بـرای حفاظـت از عفونـت و تکامـل معمـول مهـم اسـت.